จากตำนานสู่การสืบสานภูมิปัญญาบั้งไฟยโสธร

งานบุญบั้งไฟ เป็นหนึ่งในประเพณีฮีตสิบสอง คองสิบสี่ ซึ่งถือเป็นแนวปฏิบัติทางจิตวิญญาณของชาวอีสาน เชื่อกันว่าการจุดบั้งไฟขึ้นฟ้า คือการบูชาพญาแถน เทวดาผู้ดูแลฝนฟ้า เพื่อเป็นสัญญาณให้ฝนได้ตกลงมาหล่อเลี้ยงต้นกล้าข้าว ในฤดูเพาะปลูกที่กำลังจะมาถึง โดยก่อนถึงเวลาทุกคนในชุมชนจะรวมตัวกัน เพื่อสร้างบั้งไฟอย่างพิถีพิถัน ให้มีความสวยงาม และชาวจังหวัดยโสธรได้มีการสืบสานประเพณีที่ยิ่งใหญ่นี้มาจนถึงปัจจุบัน
นายมานิจ ชื่นตา ชาวอำเภอกุดชุม ซึ่งเป็นปราชญ์บั้งไฟเอ้ กล่าวว่า ในสมัยโบราณช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนพฤษภาคม ผู้เฒ่าผู้แก่จะพาลูกหลานทำบั้งไฟเพื่อบูชาขอฟ้าขอฝน เป็นการเสี่ยงทายไปสู่พญาแถน ซึ่งบั้งไฟโบราณจะแตกต่างจากบั้งไฟเอ้ที่เป็นบั้งไฟประยุกต์ โดยบั้งไฟโบราณจะไม่มีดินประสิว ทำด้วยไม้ไผ่เป็นลูกโหวดยาวประมาณ 2 เมตร มัดด้วยเชือกหรือปอลีลา ส่วนบั้งไฟที่นำไปจุดแต่ละหมู่บ้านจะมีบั้งไฟเพียงบั้งเดียวเท่านั้น จะขัดด้วยน้ำ ผ้า ใช้เล็กขนาดต่าง ๆ ทำให้เป็นรูใส่ดินประสิว จึงจะนำไปจุดได้
ส่วนบั้งไฟเอ้ที่แข่งขันกันตามหมู่บ้าน ลวดลายที่ตกแต่งจะขึ้นอยู่กับช่างศิลป์ของแต่ละหมู่บ้านที่มีการออกแบบ มีทั้งวิธีการตัด การสับ และการแกะลวดลาย ส่วนลวดลายที่พบเห็นจะมีหลากหลายแบบ เช่น ลายดอกแก้ว ดอกจันท์ แต่พอมาเป็นบั้งไฟประยุกต์ ส่วนใหญ่จะใช้ลายลูกฟักลอย และส่วนประกอบหลักๆ ของบั้งไฟจะมีเทพอยู่ด้านข้างคอยปกป้องคุ้มครอง ส่วนการที่มีพญานาคประกอบในบั้งไฟนั้น เนื่องจากตำนานในการสู้รบกันของพญาแถนและพญาคันคาก ที่เป็นนิทานปรัมปรา จึงทำให้มีส่วนประกอบของ นาค คางคก กระรอก ผาแดง นางไอ่ จึงมีการจัดสรรเข้ามาอยู่ในบั้งไฟประยุกต์ทั้งหมด โดยส่วนตัวก่อนที่จะมาเป็นปราชญ์บั้งไฟเคยเป็นช่างสับหีบศพมาก่อน โดยจะอาศัยวิธีเรียนกับผู้เฒ่าผู้แก่ในหมู่บ้าน เนื่องจากเป็นคนที่ชอบในเรื่องของลวดลาย สมัยก่อนถ้าพบพื้นที่เรียบมักจะเขียนหรือวาดลวดลายต่าง ๆ อีกทั้งบิดาเป็นครูช่างศิลป์ทำให้เป็นอีกส่วนที่ผลักดันให้เข้ามาสู่จุดนี้ ซึ่งทางอำเภอและหมู่บ้านเห็นว่ามีความสามารถในเรื่องนี้ จึงเกิดการประกอบบั้งไฟเอ้ และหยุดการตกแต่งหีบศพมาเป็นงานบั้งไฟในที่สุด
โดยปัจจุบันนายมานิจ ชื่นตา ปราชญ์บั้งไฟชาวจังหวัดยโสธร ยังเป็นครูและวิทยากร เดินทางไปสอนตามโรงเรียนต่าง ๆ ในพื้นที่ เพื่อถ่ายทอดความรู้ให้กับนักเรียนในโรงเรียน เพื่อสานต่อภูมิปัญญา รวมถึงมีลูกศิษย์ในหมู่บ้าน และชุมชนต่าง ๆ อีกมากมาย ที่สนใจเดินทางมาเรียนรู้การทำบั้งไฟถึงในหมู่บ้านโนนใหญ่ อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธรอีกด้วย
 


image รูปภาพ
image
image
image
image
image
image
image

Line

คะแนนโหวต :
StarStarStarStarStar